|

Komisarz Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku

Przez

Wstęp

Stanowisko Komisarza Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku było kluczowym elementem w relacjach polsko-gdańskich w latach 1920-1939. Komisarz, jako przedstawiciel polskiego rządu, miał za zadanie bronić interesów Polski w Gdańsku, a jego działalność była uregulowana traktatami i umowami międzynarodowymi. W artykule przyjrzymy się genezie powstania tego stanowiska, jego kompetencjom oraz osobom, które je pełniły przez te prawie dwie dekady.

Geneza stanowiska Komisarza Generalnego

Utworzenie stanowiska Komisarza Generalnego miało swoje korzenie w historii I Rzeczypospolitej. Przedstawiciele polskich władz mieli swojego rezydenta w Gdańsku już za czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, kiedy to Aleksy Husarzewski pełnił tę rolę. W okresie po I wojnie światowej, gdy Gdańsk stał się Wolnym Miastem na mocy traktatu wersalskiego, Polska musiała znaleźć sposób na zabezpieczenie swoich interesów w tym regionie. W związku z tym, w jednym z projektów konwencji polsko-gdańskiej pojawiła się propozycja, aby przedstawiciel RP nosił tytuł Rezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Propozycja ta jednak nie została zaakceptowana przez władze gdańskie.

Tytuł Komisarza Generalnego pojawił się po raz pierwszy w tymczasowej umowie polsko-gdańskiej z 22 kwietnia 1920 roku oraz w konwencji warszawskiej z 24 października 1921 roku. Najważniejszym dokumentem regulującym tę kwestię była konwencja polsko-gdańska z 9 listopada 1920 roku, która określała status przedstawiciela Polski jako dyplomatycznego reprezentanta rządu polskiego z siedzibą w Gdańsku.

Spór o nazwę stanowiska

Jednym z istotnych problemów związanych z funkcjonowaniem Komisarza Generalnego był spór o nazwę jego stanowiska. Władze Gdańska starały się unikać używania tytułu „Komisarz Generalny”, określając go jedynie mianem przedstawiciela dyplomatycznego. Tego rodzaju podejście miało swoje źródło w dążeniu Senatu Wolnego Miasta Gdańska do uzyskania jak największej suwerenności i ograniczenia wpływu Polski na sprawy wewnętrzne miasta.

Dla władz gdańskich przyjęcie takiej nomenklatury miało na celu podkreślenie niezależności Gdańska i zminimalizowanie postrzeganej zależności od Polski. Pomimo że Komisarz Generalny posiadał znacznie szersze kompetencje niż typowy przedstawiciel dyplomatyczny, władzom gdańskim zależało na utrzymaniu pozorów samodzielności politycznej.

Zadania i kompetencje Komisarza Generalnego

Komisarz Generalny stał na czele Komisariatu Generalnego RP, co oznaczało, że był zwierzchnikiem wszystkich polskich urzędów oraz instytucji działających na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Jego głównym zadaniem było reprezentowanie rządu polskiego oraz pośredniczenie we wszelkiej korespondencji między polskimi a gdańskimi organami władzy.

Zgodnie z konwencją polsko-gdańską z 9 listopada 1920 roku, Polska miała prawo prowadzić sprawy zagraniczne Wolnego Miasta, co dawało Komisarzowi pewne kompetencje w tej dziedzinie. Obywatele Gdańska mogli korzystać z ochrony polskich placówek zagranicznych jedynie wtedy, gdy posiadali wizę wydaną przez Komisarza. Dodatkowo miał on prawo wizytowania obcych okrętów zawijających do gdańskiego portu oraz przyjmowania wizyt dowódców tych okrętów bez zgody władz gdańskich.

Komisarz Generalny cieszył się również przywilejem eksterytorialności, co oznaczało, że nie podlegał jurysdykcji lokalnych władz gdańskich. Ponadto wpływał na obsadę kadrową Komisariatu; premier i minister spraw zagranicznych mianowali urzędników Komisariatu we współpracy z Komisarzem.

Lista Komisarzy Generalnych RP w latach 1920-1939

W okresie istnienia Komisariatu Generalnego RP w Gdańsku funkcję Komisarza Generalnego pełnili następujący przedstawiciele:

  • Maciej Biesiadecki</, 8 lutego 1920 – 5 lipca 1921
  • Leon Pluciński, 5 lipca 1921 – 1 października 1923
  • Kajetan Dzierżykraj-Morawski, 1 października 1923 – 28 lutego 1924 (pełniący obowiązki)
  • Henryk Strasburger, 28 lutego 1924 – 1 marca 1932
  • Kazimierz Papée, 15 marca 1932 – 30 grudnia 1936
  • Marian Chodacki, 30 grudnia 1936 – 1 września 1939

Zakończenie

Stanowisko Komisarza Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku odgrywało kluczową rolę w zapewnieniu polskich interesów w regionie przez niemal dwie dekady. Przez cały ten czas Komisarze starali się nie tylko reprezentować rząd Polski, ale również radzić sobie z wyzwaniami politycznymi i administracyjnymi związanymi z dążeniem Gdańska do utrzymania swojej autonomii. Ich działania były nie tylko odpowiedzią na aktualne wyzwania polityczne, ale także elementem szerszych procesów historycznych kształtujących stosunki Polski i Gdańska w trudnych czasach międzywojennych.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).

Podobne wpisy